In opdracht van TKI Urban Energy, Topsector Energie Digitalisering, Connectr, The Green Village, ROM Utrecht Region (Earth Valley) en RVO heeft WE Labs, met Jeroen Moonen en Klaes Sikkema als kwartiermakers, de eerste contouren uitgewerkt voor een Nationaal EMS Programma.
Het volledige rapport is beschikbaar via: https://topsectorenergie.nl/nl/kennisbank/nationaal-ems-programma/.
Een vraagstuk met meerdere perspectieven
De opdracht kende vanaf de start een meervoudig perspectief.
Enerzijds het maatschappelijke perspectief: de rol van Energie Management Systemen (EMS) in het realiseren van systeemdoelstellingen binnen de energietransitie.
Anderzijds het economische perspectief: de ontwikkeling van een sterke en schaalbare EMS-sector in Nederland.
Gedurende het traject zijn daar ander perspectieven zoals bijvoorbeeld weerbaarheid, digitale afhankelijkheden, cyberveiligheid en strategische autonomie binnen een steeds digitaler energiesysteem, aan toegevoegd.
Van centrale naar complexe energie-infrastructuur
De urgentie is evident. De energie-infrastructuur ontwikkelt zich in hoog tempo van centraal en overzichtelijk naar decentraal en complex. Dit leidt tot toenemende knelpunten, met netcongestie als meest zichtbare symptoom.
EMS vormen hierin een cruciale schakel. Zij maken het mogelijk om flexibiliteit te ontsluiten en vraag, aanbod en opslag actief te sturen.
Daarmee dragen EMS direct bij aan:
- Het verminderen van netcongestie
- Het beter benutten van bestaande infrastructuur
- Het uitstellen en spreiden van netverzwaring
- Het realiseren van een betaalbaar, betrouwbaar en weerbaar energiesysteem
Tegelijkertijd is de sector nog onvoldoende georganiseerd. Het huidige EMS-landschap is versnipperd en beperkt interoperabel, waardoor de bijdrage aan systeemdoelstellingen achterblijft - ondanks de snelgroeiende beschikbaarheid van flexibiliteit.
Een programmatische en ecosystemische aanpak
Het Nationaal EMS Programma adresseert dit vraagstuk fundamenteel anders.
Niet door nieuwe initiatieven te starten - die zijn er al in overvloed - maar door de randvoorwaarden voor systeemwerking te organiseren. De analyse is scherp: de energietransitie wordt in deze fase niet primair beperkt door technologie, maar door organisatie, coördinatie en adoptie.
Het programma brengt technologie, markt, beleid en gebruikers samen in één samenhangende aanpak, gericht op:
- Interoperabiliteit en standaardisatie
- Gezamenlijke referentiearchitecturen
- Validatie en certificering
- Grootschalige adoptie van EMS
Zo ontstaat een functionerend ecosysteem waarin bestaande initiatieven elkaar versterken en EMS daadwerkelijk bijdragen aan systeemdoelstellingen.
Meervoudige waardecreatie: systeem, economie en weerbaarheid
Het programma positioneert EMS expliciet op drie niveaus:
Systeemniveau (maatschappelijk): verminderen van netcongestie en verbeteren van flexibiliteit en betaalbaarheid
Economisch niveau: versterken van de Nederlandse EMS-sector en ontwikkelen van een internationaal schaalbaar model
Strategisch niveau (weerbaarheid): omgaan met afhankelijkheden in digitale infrastructuur, cloud en internationale ketens
Juist deze combinatie maakt het programma onderscheidend. EMS worden niet benaderd als losse technologie, maar als een systeemfunctie binnen een vitaal maatschappelijk domein.
Van experiment naar nationale infrastructuur
Het programma richt zich op het verbinden en opschalen van bestaande initiatieven. Niet via nieuwe pilots, maar door samenhang te creëren op basis van een gezamenlijke strategische agenda.
Dit vertaalt zich in concrete bouwstenen zoals:
- Een landelijke EMS-blauwdruk
- Validatie- en certificeringsstructuren
- Sectororganisatie en vertegenwoordiging
- Een programmatische uitvoeringsstructuur
Het huidige rapport vormt het startpunt voor de uitwerking van deze bouwstenen in concrete werkpakketten. Koplopende partijen gaan gezamenlijk aan de slag om bestaande activiteiten te verbinden en gericht verder te ontwikkelen.
Een volgende stap voor WE Labs
Voor WE Labs sluit dit traject naadloos aan bij de kern van onze aanpak: het organiseren van ecosystemen rond complexe systeemvraagstukken, waarin meervoudige perspectieven samenkomen.
De ambitie is helder: EMS ontwikkelen van losse oplossingen naar een dragende digitale ruggengraat van het energiesysteem. Een infrastructuur die niet alleen technisch functioneert, maar ook maatschappelijk, economisch en strategisch houdbaar is.
De contouren liggen er. De volgende stap is gezamenlijke realisatie.
Werk je aan EMS, energie-infrastructuur, digitalisering of beleidsvorming binnen de energietransitie? Dan is dit het moment om aan te sluiten. Juist nu wordt bepaald hoe standaardisatie, interoperabiliteit en sectororganisatie vorm krijgen.
Neem contact op met TKI Urban Energy of rechtstreeks met ons om aan te haken bij het programma, of om te verkennen welke rol jouw organisatie kan spelen in de verdere uitwerking.
Ten slotte nog een woord van dank ten aanzien van alle partijen die hebben meegewerkt aan dit resultaat (en dat zijn er echt te veel om hier te noemen, kijk zelf maar in het rapport ;-) en een woord van dank richting onze opdrachtgevers, niet alleen voor het vertrouwen dat ze ons hebben gegeven maar zeker ook voor de ontzettend fijne manier van samenwerken!
Download
Download het volledige rapport en/of de samenvatting.
Lees ook over het interview met Alissa Valent van TKI Urban Energie bij BNR nieuwsradio (uitzending van 31 maart 2026).
Meer weten?
Neem voor meer informatie contact op met Klaes Sikkema ( ) of Jeroen Moonen ( ).